Bảo vệ quyền riêng tư trên Smartphone: Chặn theo dõi quảng cáo

Muốn bảo vệ quyền riêng tư trên smartphone trước theo dõi quảng cáo, bạn cần xử lý ba lớp: mã định danh quảng cáo của hệ điều hành, quyền của từng ứng dụng, và lưu lượng mạng gửi tới máy chủ quảng cáo. Tắt hoặc đặt lại mã quảng cáo, rà soát quyền truy cập và dùng DNS chặn tracker là ba việc làm được ngay trong 15 phút mà không cần root hay jailbreak. Phần dưới hướng dẫn chi tiết cho cả Android và iPhone, kèm giải thích vì sao từng bước lại có tác dụng.

Điện thoại bị theo dõi quảng cáo bằng cách nào

Hiểu cơ chế giúp bạn chọn đúng biện pháp thay vì cài một loạt ứng dụng "chống theo dõi" không rõ nguồn gốc.

Mã định danh quảng cáo

Android có Advertising ID, iOS có IDFA. Đây là chuỗi ký tự gắn với thiết bị, cho phép các mạng quảng cáo nhận ra cùng một người dùng khi họ chuyển từ ứng dụng này sang ứng dụng khác. Nhờ nó, việc bạn xem giày trong một ứng dụng mua sắm có thể khiến quảng cáo giày xuất hiện trong game hoặc ứng dụng đọc báo.

SDK bên thứ ba bên trong ứng dụng

Rất nhiều ứng dụng miễn phí tích hợp bộ công cụ phát triển (SDK) của các công ty quảng cáo và phân tích. Những SDK này có thể gửi thông tin về thiết bị, thời gian sử dụng, vị trí gần đúng và các sự kiện trong ứng dụng về máy chủ của họ, độc lập với nhà phát triển ứng dụng.

Quyền truy cập và dữ liệu vị trí

Vị trí là loại dữ liệu có giá trị cao với ngành quảng cáo. Một ứng dụng đèn pin hay hình nền xin quyền vị trí "luôn luôn" là dấu hiệu đáng ngờ.

Theo dõi qua trình duyệt

Trong trình duyệt di động, cookie bên thứ ba, pixel theo dõi và kỹ thuật nhận diện vân tay trình duyệt vẫn hoạt động như trên máy tính.

Thiết lập trên iPhone

1. Tắt yêu cầu theo dõi: vào Cài đặt > Quyền riêng tư & Bảo mật > Theo dõi, tắt "Cho phép ứng dụng yêu cầu theo dõi". Khi đó các ứng dụng sẽ tự động bị từ chối quyền truy cập IDFA.
2. Quảng cáo của Apple: trong mục Quảng cáo của Apple, tắt Quảng cáo được cá nhân hóa.
3. Vị trí: trong Dịch vụ định vị, chuyển phần lớn ứng dụng sang "Khi dùng ứng dụng" hoặc "Không bao giờ", và tắt "Vị trí chính xác" với ứng dụng chỉ cần vị trí gần đúng như thời tiết.
4. Báo cáo quyền riêng tư của ứng dụng: bật tính năng ghi lại hoạt động để xem ứng dụng nào truy cập dữ liệu và liên hệ tên miền nào thường xuyên.
5. Safari: bật chặn theo dõi giữa các trang và cân nhắc dùng tính năng ẩn địa chỉ IP với tracker.

Thiết lập trên Android

Tên menu có thể khác nhau giữa các hãng, nhưng các mục chính tương tự nhau.

1. Xóa mã quảng cáo: vào Cài đặt > Quyền riêng tư (hoặc Google) > Quảng cáo, chọn Xóa mã nhận dạng quảng cáo. Trên các phiên bản Android mới, sau khi xóa, ứng dụng chỉ nhận được một chuỗi toàn số 0.
2. Trình quản lý quyền: rà soát quyền Vị trí, Micro, Camera, Danh bạ, Thiết bị lân cận. Thu hồi những quyền không hợp lý.
3. Tự thu hồi quyền: bật tùy chọn tự động gỡ quyền của ứng dụng lâu không dùng.
4. Hoạt động trên web và ứng dụng: trong tài khoản Google, xem lại và giới hạn những gì được lưu, đặt chế độ tự xóa sau một khoảng thời gian.
5. Cá nhân hóa quảng cáo: tắt trong Trung tâm quản lý quảng cáo của tài khoản Google.

Chặn tracker ở cấp mạng bằng DNS

Đây là bước hiệu quả nhất mà nhiều người bỏ qua. Mỗi khi ứng dụng muốn gửi dữ liệu tới máy chủ quảng cáo, nó phải phân giải tên miền của máy chủ đó qua DNS. Nếu bạn dùng một dịch vụ DNS có danh sách chặn, yêu cầu tới tên miền quảng cáo và theo dõi sẽ bị trả về rỗng, khiến dữ liệu không được gửi đi.

• Trên Android 9 trở lên, dùng tính năng DNS riêng tư (Private DNS) và nhập tên máy chủ của dịch vụ DNS chặn quảng cáo bạn tin dùng.
• Trên iPhone, cài hồ sơ cấu hình DNS do chính nhà cung cấp dịch vụ phát hành, hoặc dùng ứng dụng chính thức của họ.

Lợi ích kép là truy vấn DNS cũng được mã hóa, nhà mạng hay người dùng chung Wi-Fi khó thấy bạn truy cập tên miền nào. Chi tiết kỹ thuật có trong bài cấu hình DNS mã hóa DoH và DoT. Lưu ý một số ứng dụng có thể lỗi hiển thị khi tên miền quảng cáo bị chặn; khi đó bạn có thể thêm ngoại lệ trong bảng điều khiển của dịch vụ DNS.

Bên cạnh chặn ở mạng, bạn nên tìm hiểu thêm những cách hạn chế quảng cáo nhắm mục tiêu trên tài khoản và mạng xã hội, vì phần lớn dữ liệu quảng cáo còn đến từ hành vi khi bạn đã đăng nhập.

Chọn ứng dụng và trình duyệt ít thu thập dữ liệu

Trước khi cài, đọc phần "An toàn dữ liệu" trên Google Play hoặc "Quyền riêng tư ứng dụng" trên App Store. Đây là thông tin do nhà phát triển tự khai, chưa chắc tuyệt đối chính xác, nhưng giúp bạn loại sớm những ứng dụng thu thập quá mức.

Thói quen nhỏ tạo khác biệt lớn

• Gỡ ứng dụng không dùng: mỗi ứng dụng là một nguồn thu thập tiềm năng, kể cả khi chạy nền.
• Không đăng nhập mọi thứ bằng một tài khoản: việc này giúp các nền tảng liên kết hành vi của bạn dễ hơn.
• Tắt Bluetooth và Wi-Fi quét nền: trên Android, tùy chọn quét Wi-Fi và Bluetooth ngay cả khi đã tắt có thể được dùng để định vị trong nhà.
• Cẩn trọng với chế độ ẩn danh: chế độ này chỉ không lưu lịch sử trên máy; như đã phân tích trong bài trình duyệt ẩn danh có thực sự bảo mật, nó không ngăn trang web hay mạng quảng cáo theo dõi bạn trong phiên.
• Cập nhật hệ điều hành: các tính năng bảo vệ quyền riêng tư mới thường chỉ có ở phiên bản cập nhật.

Giới hạn cần biết

Không có cấu hình nào khiến bạn hoàn toàn vô hình với ngành quảng cáo. Các nền tảng lớn mà bạn đăng nhập vẫn biết bạn làm gì trong chính dịch vụ của họ. Một số ứng dụng có thể dùng kỹ thuật nhận diện thiết bị thay cho mã quảng cáo, dù cả Apple lẫn Google đều có chính sách hạn chế việc này. Mục tiêu thực tế là giảm lượng dữ liệu bị thu thập và cắt đứt khả năng liên kết hành vi giữa các ứng dụng, chứ không phải đạt tới con số không.

Làm đủ các bước trên một lần, sau đó dành vài phút mỗi tháng để rà lại quyền ứng dụng, bạn sẽ thấy quảng cáo bớt "đọc vị" mình rõ rệt, đồng thời pin và dung lượng dữ liệu di động cũng được tiết kiệm hơn.